بوستان ادبیات فارسی  / کاظمی

قسمت دوم

الف -بازخورد توصیفی

         (تحلیل پیشرفتها و ضعفهای دانش آموزان-پرسیدن-خود سنجی و همسال سنجی- سنجش اولیا)

تحليل و تفسير اطلاعات، داوري (گام سوم)

• یعنی تحلیل پیشرفتها و ضعفهای دانش آموزان
• داوری ارزشی معلم زمانی کامل می شود که قادر باشد تحلیلی درست از روند پیشرفت دانش آموز داشته باشد و او را در گامهای بعد یاری نماید.

انواع بازخورد

از منظر ابزار ارتباط

• بازخوردهاي شفاهي:
•  مانند گفت‌وگوي معلّم با  دانش‌آموزي كه در حال حل كردن يك مسئله است.
• بازخوردهاي كتبي يا نوشتاري:
•  مانند آن چه  كه معلّم بر روي تكاليف  دانش‌آموزان مي‌نويسد.

از منظر محتوا

• بازخوردهاي شناختي:
• بازخوردهايي كه به دانش‌آموزان در باره‌ي يادگيري مطالب و مباحث درس ها ارائه مي گردد.
• بازخورد های عاطفی:
• بازخوردهاي فراشناختي: بازخوردهايي كه در باره‌ي روش‌ها و نحوه‌ي يادگيري  دانش‌آموزان ارائه مي‌شود.

از منظر ارائه دهنده يا منبع

جريان بازخورد و تنها بين معلّم و  دانش‌آموزان شكل نمي‌گيرد بلكه بازخورد بين:

•  دانش‌آموز و  دانش‌آموز( هم‌سال‌سنجي)؛
•  دانش‌آموز و والدين (سنجش والدين)؛
• والدين و معلّم؛
• و هم چنين بين  دانش‌آموز و خودش ( خودسنجي) نيز شكل مي‌گيرد.

از منظر زمان ارائه‌ي بازخورد و ارتباط با يادگيري

• بازخوردهاي فرآيندي:
•  بازخوردهايي كه دانش‌آموزان در جريان فعاليت‌هاي يادگيري خود دريافت مي‌كنند.
• بازخوردهاي پاياني:
•  بازخوردهايي كه  دانش‌آموزان در پايان يك مرحله از يادگيري، مانند پايان نيم سال و پايان سال، به صورت گزارش مشروحِ پيشرفت تحصيلي، دريافت مي‌كنند.

بازخورد

به طور کلی بازخورد عبارت است از نظر، واکنش معلم نسبت به یادگیری دانش آموز.

بازخورد جایگاه دانش آموز را به زبان ساده بیان میکند یعنی میزان موفقیت و خطاهای او را مشخص می کند و  برای رفع خطاها و توسعه و تثبیت موفقیت ها رهنمود دارد.

ویژگی های بازخورد: پیوسته باشد-سودمند باشد-منبع بازخورد متنوع باشد-  توصیفی باشد-به موقع باشد

بازخورد فرايندي

  هدف از بازخورد در حين فرايند ياددهي يادگيري اين است كه: اين فرايند به شكل مستمر با نيازهاييادگيري  دانش‌آموزان و انتظارات آموزشي منطبق و سازگار شود.

 اين كار، تدريس را واقعي‌تر مي کند و معلّم را از داشتن تصورات غير واقعي درباره‌ي نيازهاي  دانش‌آموزان دور مي‌سازد.

مولفه هاي بازخورد

   به طور کلي يک بازخورد کامل شامل دو بخش به شرح زير است:

• 1- توصيف وضعيت موجود شامل:

 الف)  بيان قوتها و

 ب) بيان ضعفها.

• 2- ارائه رهنمود

مولفه ي ر هنمود

    بخش رهنمودِ بازخورد توصيفي، در واقع حاصل تحليل نقاط ضعف و قوت کار  دانش‌آموز است

و تلاشي است که معلّم به آن مي پردازد تا فعاليت‌هاي  دانش‌آموزان بهتر و مناسب‌تر در جهت انتظارات يادگيري هدايت شود.

رهنمود مي‌تواند:

 يک اشاره و راهنمايي ساده باشد تا فعاليت  دانش‌آموزان در مسير مناسب قرار گيرد

 يا مي‌تواند فعاليت‌هاي يادگيري گسترده‌تري را پيش‌نهاد كند.

نمونه ي يک بازخورد

«دخترم

مي‌بينم با تلاش زياد و دقت، توانسته‌اي اطلاعات مناسبي را به دست آوري.

 مطالب شما درباره‌ي فوايد درماني گل بنفشه ناقص است.

سعي کن آن را کامل کني. گزارشت را يک بارديگر بخوان ونشانه  گذاري آن را اصلاح کن.»

جملات توصیفی مرحله ی اول

• دختر خوبم شما موفق شده اید که ......
• با خوشحالی زیاد می گویم که شما از عهده ی ..... .
• خوبم، شما ..... یاد گرفته اید.
• وقتی می بینم که کارت بهتر شده خوشحال می شوم.
• توانایی ات در ..... بهتر شده است.

جملات توصیفی مرحله ی دوم

• نیازمند آن است که ..... .
• درزمینه ی ..... به تقویت نیاز داری.
• به نظر می رسد در ..... مشکل داری.

بازخوردهای توصیفی نامناسب

• نمی توانی ...... .
• همیشه اشتباه می کنی.
• قادر نیستی ..... .
• همیشه ناقص می نویسی.
• کارهایت کثیف و نا مرتب است.

پرسش های پیگیر

• گفتگوي معلم با سامان
• معلم: "سامان بگو ببينم  چرا قورباغه يک دوزيست است؟"[پرسش مربوط به واقعيت ها]
• سامان : (مدتي فکر مي کند) چون هم در آب شنا مي کند و هم در خشکي راه مي رود.[فرصت دادن براي فکر کردن]
• معلم: فکر نمي کني دليل  ديگري وجود داشته باشد که که قورباغه را دوزيست مي نامند؟[پرسش چرايي]
• سامان: (فکر مي کند) دليل ديگر يادم نمي آيد.
• معلم: اگر دليل تو درست باشد، چرا اردک و مرغابي که هم در آب شنا مي کنند و هم در خشکي زندگي مي کنند دوزيست نيستند؟[پرسش روشنگر]
• سامان:  (به فکر فرو مي رود) آنها پرنده هستند دوزيست نيستند.
• معلم : احسن ! پس چه دليل ديگري وجود دارد؟[پرسش روشنگر]
• سامان: ( متفکرانه) دلیل دیگری به نظرم نمی رسد
• معلم: بهتر نيست به مراحل تولد و زندگي قورباغه فکر کني. شايد دليل ديگري  وجود داشته باشد.[پرسش هدايت گر]
• سامان: (عميقاً به فکر فرو مي رود و مدتي بعد با هيجان پاسخ مي دهد) چون قورباغه وقتي به دنيا مي آيد آبشش دارد و در آب زندگي مي کند و وقتي بزرگ شد درای شش می شود و مي تواند در خشکي زندگي کند.
• معلم:سامان تو اگر فرصت فکر کردن داشته باشي و خوب فکر کني  به جواب درست مي رسي. [بازخورد تشويقي]

پرسش های پیگیر

• پرسیدن ایجاد یک حلقه ی بازخورد مستمر و توسعه ی شناخت معلم از دانش آموز و توسعه ی درک و فهم وی از  مفاهیم و موضوعات و اندیشه ی وی است .در جریان شکل گیری این حلقه ی بازخورد، ارزشیابی پیوسته و مدام ازناحیه ی معلم صورت می گیرد.
• نکات مورد توجه مهارت پرسیدن :

1-سوالات مربوط به گسترش درک و فهم دانش آ موزان باشد.

2-با افزایش فرصت پاسخ دهی فرصت فکر کردن را به دانش آموزان بدهیم.

3-از همه ی دانش آموزان انتظارپاسخ گویی داشته باشید.

4-برای شناخت میزان درک و فهم دانش آموزان همه ی پاسخ های آن ها را بشنوید.

5-پرسش ها و پاسخ ها عمدتا شفاهی است گرچه درصورت اجرای کتبی آن باید پاسخ ها تحلیل شود.

خود سنجی و همسال سنجی

• خود سنجی ارزشیابی فرد از عملکرد و فعالیت های یادگیری خودش و همسال سنجی ارزشیابی دانش آموز از عملکرد و فعالیت های یادگیری همسالانش میباشد.
•  که هدف آن ایجاد احساس مسئولیت نسبت به یادگیری خود و همسالان و افزایش حس مراقبت از فرایند یادگیری می باشد.پژوهش ها نشان می دهد که ترکیب خود سنجی با ارزشیابی معلم بر عملکرد یادگیرنده تاثیر مثبت دارد.
• خودسنجی و همسال سنجی را زمانی باید به کار برد که نیاز است دانش آموز نسبت به یادگیریش خود آگاهی بیشتری پیدا کند.

نکات قابل توجه در خودسنجی و همسال سنجی :

• 1-آگاهی دانش آموزان از معیارها و ملاک های کار و فعالیت مورد ارزشیابی
• 2- تعیین ملاک ها و معیارها در صورت امکان توسط خود دانش آموزان
• 3- تعیین موقعیتی که دانش آموزان درابزار احساسات نسبت به ارزشیابی از کار خودشان آزاد باشند.
• 4- دانش آموز احساس کند درهنگام ارزشیابی از کار دیگران در واقع خودش را مورد ارزشیابی قرار می دهد.
• 5- از نتایج این ارزشیابی ها در گزارش پایانی کمتر استفاده شود و یا با ارزشیابی های خود معلم ترکیب شود.
• 6- ایجاد فرصت خود ارزشیابی به صورت پیوسته
• 7-آموزش به دانش آموزان برای ارائه ی بازخورد توصیفی
• 8- در بازخورد های توصیفی ، ضعف ها و قوت ها بیان شود و درصورت امکان رهنمود ارائه شود.

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش استفاده از فهرست وارسي
• روش استفاده از جملات ناقص
• روش استفاد از توصيف کامل عملکرد
• تصحيح آزمون هاي مداد کاغذي  املا و مانند اين‌ها
• بحث و گفتگو

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش استفاده از فهرست وارسي

نوشته ها رابلند و روان خواندي

نوشته را بدون اشتباه خواندي

کلمات را درست نوشتم

جملات را بدون اشتباه کامل کردم

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش استفاده از جملات ناقص

خوبي هاي گزارش(تکليف ) من...

ضعف هاي گزارش(تکليف) من...

مواردي را که  بايد اصلاح کنم ...

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي: 

• روش استفاده از توصیف کامل عملکرد

این روش برای دانش آموزان پایه های بالاتر که توان نوشتن را دارند مناسب است.

به این صورت که دانش آموزان با آگاهی از ملاک ها و نشانه های عملکرد مطلوب درباره چگونگی کار خود اظهار نظر کنند.

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش پرسش از خود:

معلم از دانش آموز درخواست می کند

از خود درباره آنچه یادگرفته پرسش کند

به آن پاسخ گوید

پاسخ های خود را ارزیابی یا اصلاح کند

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش استفاده از بحث و گقت و گو

دانش آموزان در خصوص چگونگی فعالیت یادگیری به صورت شفاهی با هم بحث و گفت و گو کنند.

شیوه جمع بندی و خلاصه کردن آموخته ها:

دانش آموزان آنچه را که یاد گرفته اند خلاصه و جمع بندی می کنند، نقاطضعف و قوت آن را بررسی و در باره آن داوری می نمایند.

شيوه هاي اجراي خود سنجي و همسال سنجي:

• روش استفاده ازبررسی پوشه کار با همکاری معلم:
• شیوه تصحیح آزمون های مداد کاغذی املا و مانند اینها

سنجش والدين

• بي هيچ ترديدي، والدينِ دانش‌آموز پيوسته، درباره‌ي عملكرد فرزندانشان داوري مي‌كنند.
• اما در بيش‌تر موارد اين داوري ها نامناسب است و به شيوه‌ي نامناسبي نيز بيان مي‌شود و هم‌چنين، موجب  آسيب‌ رساندن به فرزندشان مي شود.
• اساساً، نفس مشاركت والدين مطلوب و پسنديده و حتي ضروري است و هم حق و هم تكليف والدين است.
• لذا، معلّمان بايد براي جلب مشاركت والدين در بخش ارزش‌يابي عملكرد فرزندشان برنامه‌ داشته باشند.

چگونگی کاربرد سنجش والدين

• تشکیل جلسه و بحث در رابطه با:
• اهمیت مشارکت و نتایج آن
• انتظارات از والدین
• نحوه اجرای ارزشیابی ها
• آگاهی دادن از انتظارات آموزشی و نشانه های تحقق آنها
• نحوه دادن بازخورد به معلم و فرزند
• نکته : برای سنجش والدین میتوان ازشیوه هایی که برای خودسنجی گفته شد نیز استفاده نمود.

ج-ابزارهای مبتنی بر مشاهدات :                                         

l     فهرست وارسی        Checklist

l     - مقیاس درجه بندی       rating scale

l     - واقعه نگارش       anecdotal record

ثبت مشاهده

n     از آن جا که در ارزش‌يابي کيفي توصيفي تأکيد بر ارزش‌يابي نامحسوس و در شرايط عادي و طبيعي است،

n     «مشاهده» يکي از مفيدترين روش هاي جمع‌آوري اطلاعات از کلاس درس و فرآيند يادگيري و پيشرفت  دانش‌آموزان است.

n     براي اين کار معلّم بايد  دانش‌آموزان را در حين پرداختن به تکاليف و فعاليت‌هاي يادگيري در شرايط مختلف (آزمايشگاه، زمين بازي، محيط مدرسه و  مانند اين‌ها) مشاهده نمايد.

مشاهده   (سنجش هدف های مهارتی )

مشاهده می تواند به صورت:

n     فردی

n     گروهی(دو تاسه نفر با هم)

n     معلمان

n     دانش آموزان

n     در موقعیت های طبیعی

n     در موقعیت های ساخته شده ومصنوعی

n     سنجش  مستقیم هدف های دانشی ومهارتی ونگرشی

روشهاي سنجش مشاهده اي

n     روشهاي مبتني بر مشاهده بسيار فراوان و متنوع اند و در حوزه هاي فعاليتي گوناگون فراتر از چهار چوب كلاس درس مورد استفاده قرار مي گيرند . به رغم اين تنوع روش ها ،معروفترين فنون مشاهده اي قابل استفاده توسط معلمان را “گرانلاند ولین” در سه دسته زير قرار داده اند:

n     فهرست وارسي(چک لیست،سیاهه رفتار)

n     - مقياس درجه بندي

n      - واقعه نگاري

1- روش فهرست وارسي(چک لیست،سیاهه رفتار)

روش فهرست وارسي يك شيوه نظام دار ( سيستماتيك ) براي گزارش قضاوتهاي مشاهده گر يا مشاهده گران است با اين روش مي توان معلوم

 نمود كه در عملكرد شخص مورد سنجش ( يا محصولي كه او توليد كرده است ) ويژگيهاي مورد نظر موجود اند يا نه.

کوپر در باره ويژگيهايي مورد نظري كه قرار است با روش فهرست وارسي سنجش شوند مهم بودن را مورد تاكيد قرار داده و گفته است. از خود بپرسيد كه آيا ويژگي يا ويژگيهاي از عملكرد يا فرآورده موردنظر آنقدر مهم هستند كه لازم است بود يا نبود آنها دانسته شود . اگر جواب اين سوال مثبت است آنگاه روش فهرست وارسي همان چيزي است كه به دنبالش ميگرديد .

چگونگي تهيه فهرست وارسي

تهيه فهرست وارسي عمل ساده اي است كارهايي كه بايد انجام دهيد اين است كه :

*ابتدا فهرستي از رفتارها يا ويژگي هاي مهم را تهيه كنيدوبعدغلطهاي متداول را هم بر آن بيفزائيد،

*اقلام فهرست را به گونه اي كه بتوانيد به راحتي از انها استفاده كنيدمرتب كنيد.

 (كوپر1994 )درباره افزودن غلطهاي متداول به فهرست وارسي ميگويد وجود اين گونه غلط ها در فهرست وارسي اين وسيله را به صورت يك ابزار تشخيص در مي آورد.و به كمك آن مي توان اشكالهاي عملكرد با محصول عملكرد فرد مورد سنجش را مشخص كرد .

مراحل توليد فهرست وارسي

       ثبت مشاهده

n     نشانه‌هاي هر يک از انتظارات تهيه شود

n      فعاليت‌ها و شواهد تحقق انتظار آموزشي مورد نظر ، به صورت عبارت‌ها و يا جملات کوتاه اما واضح قابل مشاهده نوشته شود

n     جدول مناسبي براي اين فهرست وارسي تهيه کنيد .

n     فهرست وارسي را خودتان يک بار اجرا کنيد تا نارسايي هاي آن مشخص شود.

n     از همکاران در اصلاح نهايي فهرست وارسي کمک بگيريد.

ويژگيهاي يك فهرست وارسي خوب:

n     فهرست نسبتا كوتاه است.

n     هر ماده فهرست به طور كاملا روشن موضوع مورد ارزشيابي را بيان مي كند.

n     هر ماده بر يك رفتار ها يا ويژگي قابل مشاهده تاكيد مي كند.

n     تنها رفتارها يا ويژگيهاي مهم منظور مي شوند.

n     ماده های فهرست به گونه ای آرایش می یابند که کل فهرست را به سادگی می توان مورد استفاده قرار داد.

اجزا و عناصر فهرست وارسی

مشخصات دانش آموز یا دانش آموزان(نام و نام خانوادگی ، کلاس)

تاریخ

عنوان یا موضوع

سنجه ها (یاگویه ، انتظار ، نشانه )

سنجه ها به صورت جمله های روشن و کامل (دارای فعل) مانند: وسایل خود را بعد از نوشتن تکلیف جمع می کند. یا : جمع آوری وسایل بعد از نوشتن تکلیف.

مقیاس ها

مجموعه ای عدد یا نماد که ویژگی های آن ها بر ویژگی های تجربی اشیایی که به آن نسبت داده می شود منطبق است. درفهرست وارسی چون بود یا نبود یک رفتار یا صفت کنترل می گردد لذا از دو طبقه بیشتر نباید باشد. مانند بلی ، خیرـ دارد ، ندارد ـ هست ، نیست ـ مشاهده شد، مشاهده نشد ـ . . .

2-مقیاس درجه بندی مشاهده ای رفتاری :

در مقياس مشاهده اي رفتاري فهرستي از رفتار ها يا ويژگي هاي مهم  كه بايد از راه درجه بندي ارزش يابي شوند تهيه مي گر دد. در اين مقياس از مشاهده گر يا ارزش ياب خواسته مي شود تا تعيين كند رفتار يا رويداد مورد ارزيابي در طول مدتي معين  با چه درجه اي از فراواني رخ داده است يا مي دهد

روش مقياس درجه بندي

n     روش مقياس درجه بندي به روش فهرست وارسي شبيه است اما به عوض تعيين بود يا نبود رفتار يا ويژگي مورد ارزشيابي كه در روش فهرست وارسي مشخص مي شود در مقياس درجه بندي، درجه يا مقدار رفتار يا ويژگي تعيين مي گردد.به سخن ديگر در مقياس درجه بندي كيفيت مورد ارزشيابي قرار مي گيرد.

n      باز هم مانند فهرست وارسي، مقياس درجه بندي وسيله اي فراهم مياورد كه به كمك آن مي توان تمامي دانش آموزان يك كلاس يا گروهي از افراد را در ابعاد معيني مورد قضاوت قرار داد و در ان داوريهاي مربوط به تك تك افراد را ثبت نمود .

سه فايده روش مقياس درجه بندي از ديدگاه “گرانلا ندو لين”:

n     1-مشاهدات را به سوي جنبه هاي مشخص رفتار هدايت مي كند.

n     2-يك چهار چوب داوري براي مقايسه همه دانش آموزان در يك مجموعه ويژگي فراهم مي آورد.

n     3-روش مناسبی را براي ثبت داوريهاي مشاهده گران فراهم مي آورد .

چگونگي تهيه مقياس درجه بندي

n     براي تهيه مقياس درجه بندي فهرستي از رفتارها يا ويژگي هايي را

n      كه قرار است مورد ارزشيابي قرار گيرند تهيه نماييد و يك مقياس

n      كيفي يا مدرج براي هر رفتار يا ويژگي تهيه كنيد.

n     مثل نمونه زير

n      راهنمايي :

n      با كشيدن دايره اي به دور يكي از شماره هاي سمت راست هر يك از جملات زير آن را درجه بندي نماييد شماره ها به صورت زير ارزش گذاري ميشوند

n     5-ممتاز   4-بالاتر از متوسط   3-متوسط   2-پايين تر از متوسط   1-ضعيف

نمونه ی مقیاس درجه بندی

فرايند عملكرد دانش آموز در هر يك از زمينه هاي زير چگونه بود ؟

n      5 4  3  2  1 ( الف ) تهيه يك طرح كامل براي پروژه

n     5  4  3  2  1  (ب) تعين تعداد مواد مورد نياز

n     5  4  3  2  1 (پ) انتخاب ابزارها و وسايل مناسب

n     5  4  3  2  1  (ت) رعايت دستورالعمل هاي درست براي هر يك از عمليات

n     5  4  3  2  1  (ث) استفاده از ابزارها به طور درست و ماهرانه

n     5  4  3  2  1  (ج) استفاده از مواد بدون ريخت و پاش غير ضروري

n     5  4  3  2  1 (چ) به پايان رسانيدن كار در يك زمان معقول

عوامل موثر بر بهبود روش مقياس درجه بندي

n     سعي كنيد ويژگيهايي را كه از لحاظ اموزشي مهم هستند برگزينيد (مثل هدفهای آموزشي و بازده هاي يادگيري از پيش تعيين شده)

n     ويژگيهايي مورد ارزش يابي را به گونه اي بيان كنيد كه مستقيما قابل مشاهده باشند (مانند شركت در بحث كلاسي - برقراري ارتباط)

n     هم ويژگيهايي مورد ارزشيابي و هم نقاط روي مقياس را به روشني تعـريف كنيد .

n     شماره درجات مقياس را بين 3تا 7 بر گزينيد وبه ارزشيابان اجازه بدهيد تا در بين  نقاط نيز درجه بندي انجام دهند .

n     از ارزشيابان بخواهيد هر زمان به سوالي بر ميخورند كه قادر به قضاوت درباره ويژگي مطرح شده در آن نيستند به آن سوال جواب ندهند .

n     در صورت امكان از چند نفر بخواهيد تا رفتارها يا محصولات مورد نظر را مشاهده وارزشيابي كنند .

خطا در مقیاس درجه بندی        

چهار خطای متداول

n     سهل گیری و دادن درجات بالا به رفتار                           

n     سخت گیری و دادن درجات پایین به رفتار                        

n     تمایل مرکزی و دادن درجات متوسط به افراد                    

n     هاله ای یا قضاوت در بر اثر پیش داوری های قبلی              

واقعه نگاری

n     واقعه نگاری ابزاری است که ازطریق آن برخی رفتارها و اعمال ویژه ی دانش آموز در آن ثبت می شود تا در هنگام ارزشیابی از آن ها استفاده شود. این ابزار در هر زمان که معلم احساس کند لازم است رفتار خاصی از کودک در زمینه ی درسی و اجتماعی و... ثبت شود اقدام به استفاده از آن می کند.

n     مانند زمانی که معلم قصد دارد درباره ی مهارت دقت در مشاهده داوری کند.

n     تذکر: کل رفتار صرف نظر از مثبت یا منفی بودن آن ثبت می شود و لازم است شرایط بروز رفتار نیز مشخص شود. فعالیت  های خاص درسی ، اجتماعی، رفتار عاطفی ، فعالیت بهداشتی و ... را نیز می توان به طور خاص ثبت کرد. 

نمونه برگ واقعه نگاری

n     باسمه تعالی

n     مشخصات دانش آموز:

n     موضوع:............................

ثبت مشاهده

تفسیر واقعه:

راهکارهای پیشنهادی:

نتیجه گیری:                        تایید آموزگار

نمونه يک  واقعه نگاري

نام دانش آموز: بهرام                             تاريخ:                              مکان: کلاس

 بهرام بر خلاف روزهاي گذشته، امروز در درس رياضي فعاليت خوبي داشت ، او تکاليف خود را آماده کرده بود و داوطلبانه تمريناتي را روي تخته سياه حل کرد . هم‌چنين، به حميد و جلال در اصلاح تکاليفشان کمک کرد. معلوم بود به خوبي درس را فهميده است.تشويق هاي من او را بسيار خوشحال کرد.

همان گونه که حدس مي زدم بهرام آمادگي خوبي براي در ک و فهم درس ها، به ويژه رياضي، دارد.بايد با او کار شود . احتمالاً شب قبل با او در درس رياضي کار شده است.

به نظر مي رسد توجيه والدين براي به کمک گرفتن فردي طي يکي دو هفته مي تواند عملکرد درسي او را تا حد قابل قبولي بالا ببرد و اعتماد به نفس او را بهبود بخشد.

براي اينكه روش واقعه نگاري بهترين نتيجه را به دست بدهد بايد شامل ويژگيهاي زير باشد

n     1-توصيفي واقعي از آنچه اتفاق افتاده است ودر وضعيت يا شرايطي كه اتفاق افتاده است بدست دهد.

n     2-تفسير از واقعه واعمال پيشنهادي بايد از توصيف واقعه مجزا باشد.

n     3-هر يك از موارد ثبت واقعه بايد تنها يك واقعه را شامل باشد.

n     4-آنچه ثبت ميشود بايد از لحاظ رشد و تحول دانش اموز يا بازده هاي ياد گيري و هدفهاي آموزشي رويداد مهمي باشد.

n     5-تنها آن قسمت از ويژگيها يا حوزه هاي رفتاري مورد مشاهده و واقعه نگاري قرار گيرد كه با روش هاي ديگر ارزشيابي قابل ارزشيابي نباشد ازآنجا كه روش واقعه نگاري روشي وقتگير است و در هر زمان با تعداد زيادي دانش آموز قابل کار بستن نيست بهتر است استفاده از آن را به مقاصد ويژه محدود كنيم.

عوامل موثر در استفاده بهينه از روش واقعه نگاري

n     از پيش تعيين كنيد كه چه چيزي را مورد مشاهده قرار دهيد اما آماده ثبت رفتار هاي غير معمو ل نيز باشيد .

n     آن مقدار از موقعيت را مشاهده كنيد كه رفتار را براي شما معني دار سازد.

n     بلافاصله پس از مشاهده واقعه يا رويداد آن را ثبت كنيد.

n     موارد ثبت واقعه را به توصيف مختصري از يك رويداد محدودنماييد.

n     -توصيف واقعيت ها وتفسير خودتان از آنها را از هم جدا كنيد .

n     هم موارد مثبت وهم موارد منفي رفتار را ثبت كنيد .

n     پيش از قضاوت ونتيجه گيري درباره رفتار يك دانش آموز تعداد كافي گزارش واقعه نگاري تهيه نماييد.

n     -در نوشتن گزارش واقعه نگاري تمرين كنيد0

ثبت مشاهده

این گونه بسنجیم

        از دانش آموزان بپرسیم:

  بچه ها ! چه چیزی راجع به این موضوع بلد نیستید؟

د-آزمون های مداد کاغذی

• اين آزمون ها اگر به‌درستي طراحي و اجرا شوند مي‌توانند ميزان تحقق برخي از اهداف آموزشي را بررسي نمايند و اطلاعات مناسبي از چگونگي آموخته‌هاي  دانش‌آموزان را در اختيار معلّم قرار دهند. بنابراين، امتحانات كتبي با سؤالات چند گزينه‌اي، کوتاه پاسخ، تشريحي و مانند اين‌ها در ارزش‌يابي کيفي توصيفي کاربرد دارند و معلّم مي‌تواند براي بررسي ميزان تحقق برخي اهداف از آن‌ها استفاده كند. نكته‌ي مهم آن است كه اطلاعات به دست آمده از اجراي اين نوع آزمون ها بايد با اطلاعات به دست آمده از ابزارهاي ديگر تركيب شوند.

آزمون های مداد کاغذی

یکی از ابزارهای جمع آوری اطلاعات برای ارزشیابی از عملکرد تحصیلی دانش آموزان در برخی از دروس مانند ریاضی و نوشتن می باشد و در دروس دیگر مانند خواندن، قرآن ، هنر، ورزش نیازی به این آزمون ها نیست.

تذکر: در ارزیابی آزمونها تنها به بازخورد توصیفی اکتفا  و از دادن هر گونه رتبه یا نمره خودداری کنید.

چند نکته ی ضروری در خصوص آزمونهای مداد کاغذی

• 1- این آزمون ها نباید تنها سطح حافظه و فهم را بسنجد.
• 2-شرایط و موقعیت اجرای این آزمون ها ایجاد اضطراب ننماید.( فعالیت یادگیری)
• 3- از این آزمون به عنوان یک ابزار محوری در ارزشیابی استفاده نکنید.
• 4- نتایج این آزمون ها را به صورت توصیفی بازخورد دهید و بخواهید تا دانش آموزان ضعفهای خود را اصلاح کنند.
• 5- از اشکال مختلف آزمونهای مداد کاغذی استفاده کنید.( آزمون گروهی، آزمون کتاب باز، آزمون در خانه ، آدینه و ...)
• 6- در بررسی نتایج این آزمونها می توانید از روش خود سنجی و همسال سنجی استفاده کنید.

د-آزمون هاي عملكردي

هدفهاي آموزش و يادگيري را مي توان به دو بخش زير تقسيم كرد:

n     هدفهاي كه به دانستن در باره امور مربوط مي شوند: مثلاً‌ميكروسكوپ براي مطالعه جانداران كوچكي كه با چشم غير مسلح مشاهده نمي شوند به كار مي رود .

n     هدفهايي كه به دانستن نحوه انجام دادن يا كاري مربوط مي شوند( مثلاً‌ كاركردن با ميكروسكوپ )

n      آن دسته از وسايل اندازه گيري كه مي كوشند تا بسنجند كه ”چگونه، كي...“ مي توان كاري را انجام دهد غالباً‌آزمون هاي عملكردي نام دارند

n     و آن دسته از وسايل اندازه گيري كه مي كوشند تا دامنه و صحت دانش شخص را بسنجند معمولاً‌ آزمون هاي كتبي ناميده مي شوند .

آزمون عملکردي

       شيخي شاگردان خود را سفارش نمود تا فردا در مکاني که کسي  شاهد و ناظر بر آن نباشد مرغي را ذبح کنند و نزد او بياورند. فردا شاگردان هريک با لاشه‌ي مرغي ذبح شده نزد شيخ آمدند. شيخ از آن ها مي پرسيد که چگونه و کجا مرغ را ذبح کرده اند و هريک به تناسب، نحوه‌ي عمل خود را شرح مي دادند. شیخ از آن ها می پرسید که مطمئن هستید که کسی شما را هنگام ذبح مرغ ندید. شاگردان شیخ را اطمینان می دادند که به درستی خواستهِ شیخ را عملی کرده اند و شيخ نگاهي شماتت آمیز به آن‌ها مي نمود. آنان متوجه مي شدند که عملشان پسنديده نشده است.  در اين ميان يکي از شاگردان دست خالي  نزد شيخ آمد.

     شيخ از او پرسيد: چرا مرغي ذبح نکرده اي؟

     شاگرد جواب داد: چون جاي مناسبي نيافتم.

    شيخ پرسيد:چگونه؟

    شاگرد جواب داد: هرکجا رفتم تا جایی خلوت پیدا کنم خدا را شاهد و ناظر خود يافتم. لذا نتوانستم مرغ را ذبح کنم.

     شيخ گفت: احسنت! توبه خوبي فهميده اي که "عالم محضر خداست" يعني چه. زيرا در عملِ خود آن را نشان دادي.

     و شاگردان حال علت نگاه شماتت آمیز شیخ را فهمیدند.

آزمون عملکردي

     به طور کلي، ارزش‌يابي عملکردي، ارزش‌يابي خاصي است که از طريق آن، دانش‌آموزان با اجراي فعاليتي اثري را توليد مي‌کنند يا عملاً نشان مي‌دهند به چه ميزان، دانش و مهارتي را کسب نموده اند.

آزمون عملکردي

     آزمون هاي عملکردي به خوبي مي‌تواند ضعف آزمونهاي رايج مداد کاغذي را بپوشاند و

اطلاعات لازم را از ميزان تحقق اهداف مهارتي، عمق يادگيري  و ميزان درک و فهم  دانش‌آموزان تا سطح کاربرد در عمل به معلّم ارائه دهد.

ويژگيهاي آزمون عملکردي

n     تأکيد بر کاربست دانش در محيط هاي واقعي و يا شبه واقعي؛

n     تأکيد بر سنجش مستقيم يادگيري؛

n     استفاده از وسايل واقعي؛

n     تشويق به تفکر باز.

تعريف آزمون عملكردي

n     آزمون هاي عملكردي با مهارت سرو كار دارند،

n     مهارت در استفاده از فرايندها و شيوه هاي اجرايي

n     و نيز مهارت در توليد فرآورده ها

براي مثال

n      دروس علوم با مهارتهاي آزمايشگاهي،

n     دروس رياضي با مهارتهاي حل مساله

n      دروس فارسي و زبان انگليسي با مهارتهاي بر قرار كردن ارتباط .

آزمون هاي عملكردي و سائلي هستند كه بعنوان مكمل آزمون هاي كتبي مي توانند معلمان را در بهتر سنجيدن ميزان توفيق يادگيرندگان در رسيدن به هدفهاي متنوع تحصيلي ياري دهند.

علل گسترش آزمون هاي عملكردي از ديدگاه دمبو DEMBO

n     نظريه هاي شناختي يادگيري بر آموزش تاثير گذاشته اند و لذا مهارتهاي فكري پيچيده مورد تأكيد قرار گرفته اند

و در نظريه هاي رفتاري اعتقاد بر اين است كه ياد گيري در مراحل كوچك انجام مي شود ،‌لذا نظام ارزشيابي گذشته بر آزمون هاي عبني كه دانش هاي اساسي خرد را مي سنجند مبتني بود .

n     نظريه هاي شناختي جديد همچنين بر جنبه هاي فكري و خود نظم دهي يادگيرنده تأكيد مي كنند ،‌لذا امروزه توجه بيشتري معطوف به اين است كه چگونگي يادگيريندگان دانش را تفسير مي كنند و به كار مي گيرند تا مسائل پيچيده را حل كنند . اين گونه مهارتها با آزمون هاي عيني ،‌مثلاً‌آزمون هاي چند گزينه اي قابل سنجش نيستند .

n     پژوهش هاي تازه نشان ميدهند كه يادگيري و انگيزش بسيار بر هم موثرند . بنا براين يادگيرنده ممكن است دانش زيادي داشته باشد اما نخواهند از آن استفاده كند ،‌بنا براين پژوهشگران بر اين باورند كه در زمينه نوشتن بايد يادگيرندگان را وادار كرد تا نسبت به كار خود بينديشند و كار خود را ارزشيابي نمايند.

انواع آزمون های  عملکردی

n     1- آزمون های کتبی عملکردی 

n     2- آزمون های  عملکردی  شناسایی

n     3-سنجش عملکرد  در موقعیّت هایی شبیه سازی شده

n     4-آزمون عملکرد نمونه کار

1

 

-آزمون های  کتبی عملکردی

n     آزمون های  کتبی  :  آزمون های کتبی مداد- کاغذی است که به طور معمول  برای سنجش طبقه دانش و گاهی درک و فهم حيطه شناختی به کار می رود.

2-آزمون شناسايي

n     آزمون هاي شناسايي انواع و كاربرد هاي مختلفي دارند:

n      در بعضي مواقع مي توان از يادگيرنده خواست تا يك ابزار يا دستگاه را شناسايي نمايد يا كار آن را توصيف كند

n      در موقعيت ديگر مي توان ياد گيرنده را با مشكلی مواجه ساخت ،‌مانند يك اتصالي در يك دستگاه برقي ،‌و از اوخواست تا ابزار ،‌وسايل،‌و شيوه هاي عملي رفع مشكل را شناسايي كند.

n      مورد پیچیده تري از اين نوع آزمون گوش دادن به يك دستگاه معيوب ،‌مثلاً‌موتور يك اتومبيل ،‌و بعد از روي صدا شناسايي كردن علت يا علت ها ي اشكال دستگاه است.

آزمون هاي شناسايي هم در آموزش صنعتي كاربرد دارند ،‌هم در علوم زيستي و هم در ساير رشته هاي علمي.

مثال :‌مورد شناسايي قراردادن وسايل آزمايشگاه شيمي بوسيله دانشجو در آزمايشگاه و همچنين از اين نوع آزمون ها بعنوان وسايل سنجش غير مستقيم عملكرد نيز مي توان استفاده كرد براي مثال انتظار مي رود كه يك لوله كش ماهر از يك لوله كش تازه كار اطلاعات بيشتري در رابطه با ابزار ها و وسايل لوله كشي داشته باشد.

3-انجام عملكرد در موقعيت هاي شبيه سازي شده

n     در آزمون شبيه سازي يا انجام عملكرد در موقعيت هاي شبيه سازي شده از ياد گيرنده خواسته مي شود تا در يك موقعيت شبيه سازي شده يا مصنوعي يا خيالي همان اعمالي را انجام دهد كه در موقعيت هاي واقعي ضروري هستند

n      براي نمونه در تربيت بدني ،‌ضربه زدن به يك توپ خيالي، ‌يا انجام حركات مختلف شنا در بيرون از آب . كاربرد اين عملكرد بيشتر براي آموزش مهارتهاي مختلف مانند رانندگي اتومبيل مورد استفاده قرار مي گيرد .

n     مشخص کردن اشکال مداري که لامپ آن روشن نمي شود.

n     - مشخص نمودن وسايل و مراحل انجام يک آزمايش علوم

n     - تشخيص تلفظ درست يک کلمه در زبان انگليسي يا روش درست حل يک مسئله ي رياضي

n     شيوه هاي کاري که براي کمک به يک مصدوم انجام مي دهد .

n     – انجام تنفس مصنوعي روي يک مصدوم

4- نمونه كار

n     روش نمونه كار از ياد گيرنده خواسته ميشود تا اعمالي را انجام مي دهد كه معرف عملکرد واقعي مورد سنجش هستند بدين لحاظ اين روش نز ديكترين روش سنجش به عملكرد واقعي يادگيرنده در محيط هاي طبيعي است .

n     در روش نمونه كار، نمونه اعمالی که از ياد گيرنده مي خواهيم تا انجام دهيد بايد شامل عناصر عملكرد كلي باشد كه در شرايط كنترل شده اجرا مي شود

n      براي مثال در آزمون رانندگي (اتومبیل ) از يادگيرنده خواسته مي شود تا طول فاصله اي را كه در برگيرنده موقعيت هاي مشكل آفرين معمولي هستند و فرد دررانندگي واقعي با آنها رو به رو مي شود اتومبيل رانی میكند بر اساس عملكرد فرد در راندن اتو مبيل در طول اين فاصله معيني است به تواناي كلي رانندگي او قضاوت صورت گيرد

نکاتی در مورد طراحی آزمونهای عملکردی

n     1- اهداف آموزشی مهم و اساسی مورد نظر را معیین نمایید.

n     2- تکلیف یا فعالیت مناسب با هدف مورد نظر را مشخص کنید.

n     3- دانش پیش نیاز تکلیف مورد نظر را مشخص کنید.

n     4- دانش و اطلاعات لازم برای انجام آزمون عملکردی را نیز آموزش داده باشید.

n     5- به دقت فرایند اجرای آزمون را برای دانش آموزان توضیح دهید.

n     6- مواد و وسایلی را که دانش آموز برای انجام و اجرای آزمون نیاز دارد مشخص نمایید.

n     7- روش ارزشیابی از محصول کار دانش آموز را مشخص کنید.

چگونگي طراحي آزمون هاي عملكردي :

در طراحي آزمون هاي عملکردي معمولاً بايد به سه قسمت اصلي توجه شود.

اين سه قسمت شامل :

الف ) تکليف عملي

ب ) برگه ي ارزشيابي

ج ) سيستم ارزشیابی

الف )تكليف عملي

بدنه ي اصلي آزمون عملکردي فعاليتي است که معلم طراحي مي کند تا دانش آموز در آن درگير شود يا ممکن است دانش آموز را با مشکلي مواجه کند و از او بخواهد که راه حلي ارائه کند.

مثالها :

چرا در اين مدار لامپ روشن نمي شود.

غلط هاي دستوري اين نامه را تصحيح کن.

اشکال متن ترجمه شده را تصحيح کن .

حجم اين پارچ آب را با هر شکلي که مي دانيد محاسبه کنيد.

ب)برگه ي ارزشيابي

دانش آموز ، ايده‌، راه حل ، شيوه کار ، نقشه کار
و ... را روي برگه ي ارزشيابي منعکس مي کند.

ج)سيستم رتبه گذاري يا ارزشيابي

معلم با توجه به هدف هاي آزمون عملکردي که از قبل مشخص است ، معيار ارزشيابي را مشخص مي کند.

سيستم نمره گذاري يا ارزشيابي آزمون عملکردي بسيار مهم است و معمولاً قسمت مشکل اين نوع ارزشيابي است.

       آزمون عملکردي درس رياضي

نام  و نام خانوادگي                                                                         کلاس

وسايل مورد نياز : مداد ، خط کش ، متر، کاغذ

فعاليت:

به حياط مدرسه برويد و در آن‌جا يک قطعه زمين (زمين ورزشي ، باغچه و مانند اين‌ها) را انتخاب کنيد و اضلاع آن را اندازه گيري نمائيد و به پرسش هاي زير پاسخ دهيد:

قطعه زميني که انتخاب نموده ايد چه شکل هندسي دارد؟ آن را رسم کنيد.

هر ضلع  چه اندازه‌اي دارد؟

مساحت و محيط آن چند متر مربع است؟

ارزشیابی:

n     شکل قطعه زمين درست رسم شده است.

n     اندازه گيري درست انجام شده است.

n     اندازه هاي در کنار اضلاع شکل مورد نظرنوشته شده است.

n     محيط قطعه زمين درست محاسبه شده است.

آموزش حق دانش آموز است و یادگیری وظیفه ی اوست.یادگیری باید حاصل تلاش فکری خود دانش آموز باشد.

و-پروژه

n     برای آنکه یک  آموخته  در ذهن فراگیر ثبت شود بایدآن آموخته درموقعیّت های مناسب به کار گیرد، فعالیّت هایی تحت عنوان پروژه که فرصت های  یادگیری متنوعی برای فراگیران ایجاد می کند اگر به درستی هدایت شوند از مؤثرین شیوه ها در  سهیم کردن فراگیران در فرآیند آموزش و پایدار کردن آموخته های فراگیران درحیطه های مختلف دانش  مهارت و نگرش هستند.

n     فعالیّت های پروژه ای برای دانش آموزان  فرصتی فراهم می کند تا  مهارتهای  بهتر زندگی کردن و توانایی برخورد با مسائل زندگی را کسب  کند. معمولاً پروژه های دانش آموزی  هدف  های برنامه ی درسی را دربردارد تا حدودی پیچیده تر از تکالیف معمولی است و دانش آموزان هم به صورت انفرادی و هم به صورت گروهی می توانند انجام  دهند

چگونگی  ارائه یک پروژه

n     به تفاوت های فردی  فراگیران احترام  بگذاریم با معرّفی پروژه های متفاوت به فراگیر و  گروههای مختلف  دانش آموزی با  توجه به طبقه  بندی هوشی گارد نر به آنان امکان دهیم تا از حداکثر توان خود در پیشرفت تحصیلی بهره گیرد.

n     هنگامی که دانش آموزان به صورت  انفرادی یا  گروهی پروژه ای را انجام  می دهند انتظار دارند معلم به آنان فرصت دهد  تا  حاصل کار خود  را ارائه دهند. زمانی که دانش آموز می داند باید پروژه ی خود را در  کلاس و در حضور جمع  ارائه کند موظف میشود از جزئیات  کار، حتّی اگر بخشی از آن توسط دیگری انجام شده باشد مطلع باشد به این ترتیب افراد  خانواده در آموزش فرزندشان سهیم می شوند.

نمونه هایی از پروژه

n     1- خاک باغچه را برای یافتن انواع حشرات و جانوران جستجو کند.

n     2- دانه ی گیاهی را بکارد و مراحل رشد را زیر نظر داشته باشد.

n     3- با عطار، عکاس ، نانوا ، پزشک، معلم و... مصاحبه کنند تا از ایده های آنان مطلع شوند.

n     4- از حیات وحش، رفتارهای خاص جانوران و زندگی عشایر و آداب و رسوم آنها فیلم تهیه کنند و به همراه شرحی از زندگی آنان ارائه دهند.

ز-تکالیف درسی

تعریف تکلیف

l     تکلیف درواقع فراهم کردن موقعیت های مناسبی است که در آن دانش آموز به تقویت و بسط دانشها و مهارتهای خود می پردازد که می تواند در کلاس درس ، مدرسه(کارگاه ، کتابخانه، آزمایشگاه و ...) و یا در منزل باشد.

l     بررسی تکالیف همراه با اظهار نظر معلم بر کیفیت کار می افزاید.معلم درباره ی ضعف ها و قوتهای کار توضیحاتی می دهد که عمدتا تشویق کننده می باشد و در عین حال حاوی رهنمودهایی است که به دانش آموز کمک می کند تا کیفیت کارهایش بهتر شود.

تکاليف درسي

   تکاليف درسي، اگر به خوبي طراحي و اجرا شوند، هم مي‌توانند:

موجب بهبود و توسعه‌ي مهارت‌هاي  دانش‌آموزان شوند و هم منبعي براي ارزش‌يابي از پيشرفت  دانش‌آموزان باشند.

 اين نكته در ارزش‌يابيِ کيفي توصيفي بسيار مهم است.

ضرورت تکلیف درسی

l     تکلیف درسی پرسش تکراری و بازنویسی متون نیست بلکه:

l     یک فرصت یادگیری برای دانش آموزانی که نیاز ویژه ی آموزشی دارند با توجه به :

l         عملکرد گذشته ی فرد

l         تحلیل خطاها

l         و شناخت موفقیتها

انواع تکلیف درسی از منظر تعداد دانش آموز

l     1- تکالیف عمومی

l     2- تکالیف گروهی

l     3- تکالیف انفرادی

تکالیف درسی از نظر هدف

l     1- تکالیف تمرینی

l     2- تکالیف آماده سازی و آمادگی

l     3- تکالیف بسطی و امتدادی

l     4- تکالیف خلاقیتی

  انواع تکالیف درسی از منظر هدف

1- تکالیف تمرینی

    اين نوع تكاليف، قديمي ترين ورايج ترين تكاليف درسي در مدارس هستند.

 معمولاً به صورت كتبي و براي تثبيت يادگيري

به روش تكرار و تمرين اجرا مي‌شود.

اين تكاليف در صورت كثرت استفاده، ملال‌انگيز وخسته كننده است

و اگر بيش از حد استفاده شود، همان مشق هاي پرمشقتي است كه همه‌ي ما تجربه‌ي آن را در ذهن داريم.

  انواع تکالیف درسی از منظر هدف

2- تکالیف آماده سازی

    اين گونه تكاليف بيش‌تر براي درس هاي روزهاي بعد به كار مي‌رود.

مثلاً اگر قرار است هفته ي آينده، درس گياهان تدريـس شـود شما مي‌توانيد از پيش به دانش‌آموزان خود بگوييد كه بخش گياهان را ورق بزنند يا اين كه تعدادي برگ يا دانه‌ي گياهان را جمع‌آوري کنند و  به كلاس درس بياورند و يا تكاليفي شبيه اين را اجرا کنند.

شما با اين كار درآن‌ها براي فهم درس جديد آمادگي ايجاد كرده ايد.

3- تکالیف امتدادی و بسطی

    اين نوع تكالــيف شاگردان را از سطح كلاس بالاتر مي‌برد

 و دانش و مهارت و تجربه‌ي آن‌ها را توسعه مي‌دهد.

اين تكاليف مي‌تواند به صورت پروژه به دانش‌آموزان، ارائه شود.

مثلاً به دانش‌آموزان گفته شود كه در كتابخانه كتابي درباره‌ي سنگ ها پيدا كنند و قسمت هايي از آن را به كلاس ارائه دهند.

4- تکالیف  خلاقیتی

    معلم با ارائه ي اين نوع تكاليف دانش‌آموزان را وادار مي كند با روش و راه جديدي كاري را عملي سازند

يا اثر كاملاً جديدي از خود ارائه دهند.

در درس هنر و  بنویسیم  اين تكاليف جايگاه خاصي دارد.

چه نمره ای گرفتی؟ نه!!!!!!

چه یادگرفتی؟ آری !!!!!

کارنامه ی تحصیلی

گزارش پيشرفت 

گزارش پيشرفت تحصيلي معادل نام کارنامه در نظام ارزش‌يابي سنتي است.

 اين گزارش هم‌چنان‌که قبلاً گفته شد، نوعي بازخورد پاياني است، که در هر سال دو بار به  دانش‌آموزان داده مي‌شود. اين گزارش شامل سه بخش عمده است:

1) ارائه‌ي تصويري از عملکرد درسي  دانش‌آموز

 2) ارائه ی تصویری از عملکرد تربیتی دانش‌آموز

گزارش پيشرفت

1) ارائه‌ي تصويري از عملکرد درسي  دانش‌آموز

l     در بخش گزارش عملکرد درسي  دانش‌آموزبا توجه به اهداف و انتظارات آموزشی مشخص شده و مقیاس های به کاررفته در کارنامه  مورد ارزشیابی قرار می گیرد.

عملکرد درسی

l     در این بخش، عملکرد درسی دانش آموز بر اساس اطلاعات جمع آوری شده در فرایند یاددهی-یادگیری ارزشیابی می شود و برخلاف کارنامه های رایج از مقیاس رتبه ای استفاده شده و انتظارات در هر یک از مواد درسی به تفکیک مورد استفاده قرار می گیرد.

l     تکمیل این گزارش مستلزم دو فعالیت مهم و متمایز است:

الف- جمع آوری اطلاعات با استفاده از همه ی منابع

ب- داوری در خصوص میزان تحقق انتظارات بر اساس مقیاس های تعیین شده

گزارش عملکرد تربیتی

در این گزارش در ارتباط با اهداف تربیتی گزارشی توسط معلم ثبت  می شود که شامل :

1- موارد مشاهده شده در ارتباط با اهداف تربیتی با تاکید بر نکات مثبت

2- ثبت تاریخ غیبت های موجه و غیر موجه و دلیل آن

3- تکمیل فرم مقیاس درجه بندی رفتار با توجه به هدفهای رفتاری ذکرشده

نحوه‌ي بيان و نگارش نيز  اهميت زيادي دارد که به به چند نکته مهم که رعايت آن‌ها ضروري است، اشاره مي‌شود.

v    1- شايسته است، ضعف ها و کاستي‌هاي يادگيري  دانش‌آموز در قالب جملات مثبت بيان شود.

 تلاش بر اين است كه مشكلات، در اين گزارش كم‌تر طرح و برجسته شود؛ يعني به جنبه‌هاي مثبت كودك توجه بيش‌تري صورت گيرد. در عين حال ضعف‌هاي كودك نه براي توبيخ و تحقير يا بزرگ نمايي بلكه براي پي‌گيري و بهبود آن مورد توجه قرار گيرد.

گزارش پيشرفت

v    2- گزارش معلّم نبايد کلي و سربسته باشد؛

v     مانند اين‌که "بچه خوبي است" و يا "موفق است" . بلکه حتي‌الامکان گفته شود که چرا بچه‌ي خوبي است. مثلاً "در يادگيري درس ها به هم کلاسي‌هاي خود کمک مي‌کند" و مانند اين‌ها.

v    3- گزارش با ويژگي هاي مثبت  دانش‌آموز آغاز شود.

v    4- عبارت‌ها به صورت مثبت بيان شود. حتي اگر معلّم مي خواهد به جنبه‌ي منفي  دانش‌آموز اشاره کند بايد لحن کلام تند نباشد.

v    5- از اغراق دوري کنيد.

v    جملاتي مانند "بي نظير است" و يا "توانايي‌اش حيرت‌انگيز است" تأثير چنداني در دانش آموزان ندارد. با مثال روشن گفته شود که رفتار و عمل مناسبي از  دانش‌آموز ديده شده است.

v    6-به ويژگي‌هاي ذاتي و طبيعي افراد (مثلاً چپ دســتي  دانش‌آموز) اشاره نشود. اگــر قصد بر اين است که به بدخطي او که ناشي از چپ دستي اشت اشاره شود، بهتر است اين گونه نوشته شود: "اگر به دقت تمرين خوش‌نويسي کند، مي‌تواند خطي خوانا داشته باشد".

v      7- ويژگي هاي مثبت  دانش‌آموز در زمينه عاطفي در گزارش منعکس شود.

v     8-  در زمينه مشکلات عاطفي نبايد به دانش‌آموزان برچسبي زده شود.

مثلاً به دانش‌آموزي که باهم‌کلاسي‌هاي خود تعامل کم‌تري دارد، برچسب گوشه‌گير يا انزواطلب داده شود و بدتر آن‌كه، اين برچسب در گزارش پيشرفت ثبت شود. بهتر است اين مسائل به صورت غيررسمي و از طريق مذاکره با والدين و مدير مدرسه پي‌گيري شود. البته ثبت ونگه‌داري برخي مشاهدات در دفاتري که مخصوص به خود معلّم است و ديگران به آن دسترسي ندارند، مشکلي ايجاد نمي‌کنند.

توصیه های معلم

l     این توصیه ها بر اساس تحلیلی است که معلم در طول سال از ضعفها و خطاهای دانش آموز داشته است. مثلا: 

–       تکالیف ویژه ای که دانش آموز باید انجام دهد.

–       کلاس هایی که باید شرکت کند.

–       کمک هایی که والدین باید داشته باشند.

–       مهارت هایی که نیاز به تقویت دارد.

–       پیشنهاد مراجعه به پزشک مشاور

تایید و تصمیم

l     در نوبت اول، مندرجات گزارش مورد تایید معلم و مدیر مدرسه قرار می گیرد.

l      در نوبت دوم اجازه ی ارتقا به دانش آموز داده می شود که مورد تایید مدیر مدرسه نیز قرار گیرد. در صورتی که دانش آموز بعد از اجرای تمامی برنامه های مداخله در طول سال تا پایان شهریور بر اساس تشخیص معلم صلاحیت ارتقا را پیدا نکرد، مدیر مدرسه بر اساس پیشنهاد معلم پرونده ی دانش آموز را به شورای مدرسه اعلام می نمایدتا درباره ی ارتقا یا تکرار پایه ی دانش آموز تصمیم گیری شود.( مواد 6- 7- 8- 9 -10 و 11)

افرادی که صلاحیت تصمیم گیری در رابطه با تکرار پایه را دارند :

l     1- معلم به عنوان بهترین شخص قابل

l      2- شورای معلمان مدرسه  

l      3- مدیر مدرسه  

l       4- والدین دانش آموز

l       5- خود دانش آموز

نظر والدین

l     نظر والدین به معلم در بهبود و اصلاح فرایند یادگیری کمک می کند.

نمره تفسیر ندارد.

دانش آموز، اولیا و معلم با این نمره چه کنند؟!

فشار بیشتر برای نمره ی بیشتر= اضطراب

چند نکته ی مدیریتی

• 1-توجیه والدین
• 2- جهش تحصیلی دانش آموزان
• 3- مراسم پایان سال تحصیلی
• 4- ارائه گزارش پیشرفت تحصیلی به والدین
• 5- جابجایی دانش آموزان
• 6- صدور گواهی برای نهادها

خدایا چنان کن سرانجام کار

تو خشنود باشی و ما رستگار

زندگی صحنه یکتای هنرمندی ماست هرکسی نغمه خود خواند وازصحنه رود                     صحنه پیوسته بجاست خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد

 

استخراج و تایپ و تهیه تنظیم :مرتضی کاظمی

استان قم

منابع: کتاب ارزشیابی کیفی ،توصیفی دکتر حسنی و کتاب پوشه کار و بازخورد دکتر قره داغی

هرکونه کپی و استفاده از این مطالب با ذکر منبع مانعی ندارد .با ذکر صلوات